مراقبت طبیعی (اکوتراپی): کشف تابآوری و آرامش در طبیعت
اکوتراپی بر این باور و همچنین یافتههای پژوهشی استوار است که بودن در فضای باز میتواند اثرات درمانی داشته باشد. به زبان ساده، بیرون رفتن حال آدم را بهتر میکند. در زمان شادی و جشن، مردم ناخودآگاه به فضاهای باز پناه میبرند؛ از پیکنیک گرفته تا رفتن به ساحل. حتی در زمان آشفتگی یا بحران هم حضور در طبیعت میتواند نیروبخش باشد. هیچکس بهتر از خود شما نمیداند چه چیزی برایتان امن، آرامبخش و مفید است. من نیز هیچ روشی را توصیه نمیکنم مگر اینکه پشتوانهٔ پژوهشی یا تجربهٔ شخصی داشته باشد. در زندگی خودم هم وارد کردن طبیعت به برنامهٔ مراقبت از خود، تجربهای عمیقاً غنیکننده بوده است.
حوزهٔ اکوتراپی گسترده، در حال رشد و بسیار الهامبخش است. راهرفتن در طبیعت میتواند هورمونهای استرس را کاهش دهد. حضور آگاهانه و ذهنآگاهانه در محیط بیرون، تابآوری هیجانی را افزایش میدهد؛ یعنی توانایی مدیریت احساسات پیچیده. اکوتراپی میتواند شامل باغبانی یا «درمان با کمک حیوانات» نیز باشد. اینکه بتوانید لحظههایی از آرامش را در طول روز وارد زندگیتان کنید، تحملپذیری شما در برابر فشارهای روانی را افزایش میدهد. به بیان دیگر، یافتن حس آرامش در طبیعت میتواند به ساختن تابآوری کمک کند.
پژوهشها حتی نشان دادهاند که اکوتراپی کیفیت خواب را بهتر میکند ـ موضوعی که خود باعث افزایش تمرکز و بهبود عملکرد ذهنی میشود. برخی پژوهشگران نیز باور دارند که ارتباط مداوم با طبیعت میتواند به شکلگیری سبک دلبستگی ایمنتر کمک کند.
یک نقلقول که برای من بسیار معنا دارد این است:
«اگر توانِ واقعی درمان، در شبکهٔ پیچیدهٔ رابطهٔ ما با همه چیز نهفته باشد، و نه فقط در رابطهٔ محدود میان درمانگر و درمانجو؟» (Key et al., 2023)
برقراری ارتباط با جهان طبیعی، در واقع یک رابطه است. یافتن آرامش و انس با طبیعت میتواند به شکلگیری یک پیوند مادامالعمر بینجامد. افزون بر این، افرادی که در برنامههای درمانی با حیوانات شرکت میکنند، گاهی نوعی شفا در رابطه با حیوان را نیز تجربه میکنند.
همانطور که میبینید، روشهای اکوتراپی پویا و گوناگوناند: میتوانید از یک درمانگر متخصصِ طبیعتدرمانی کمک بگیرید (متخصصی که طبیعت را وارد روند درمان میکند، مانند درمان در حین پیادهروی یا مدیتیشن الهامگرفته از طبیعت)، میتوانید در یک گروه شرکت کنید، یا میتوانید یک روش انفرادی پیدا کنید که با شما سازگار باشد. حتی میتوانید همهٔ اینها را با هم پیش ببرید.
اکوتراپی امروز در حال گسترش است و برنامههای آموزشی متعددی در سراسر جهان شکل گرفتهاند.
حالا که یک تصویر کلی دارید، در ادامه این نوشته را به دو بخش تقسیم میکنم: نمونههایی از تمرینهای اکوتراپی، و سپس مرور عمیقتر پژوهشها. هدفم این است که چشماندازی از امکانات این حوزه ترسیم کنم، نه اینکه فقط روی یک تمرین تمرکز کنم.
تمرینهای فردی برای ارتباط با طبیعت
مدیتیشن نشسته:
در یک نقطهٔ آرام در طبیعت بنشینید؛ ۱۵ دقیقه یا بیشتر. چه صداهایی میشنوید؟ چه بوهایی به مشام میرسد؟ چه چیزهایی در حرکتاند؟ (مثلاً صدای برگها یا حرکت سنجابها). چه فکرها و احساسهایی در شما بالا میآید؟
مدیتیشن پیادهروی:
اگر در جایی هستید که خوب میشناسید، آرام و بدون عجله قدم بزنید. اجازه دهید شهودتان مسیر را هدایت کند.
ستارهنگری:
به آسمان نگاه کنید و ذهنتان را رها کنید. حتی شمردن ستارهها میتواند حالتی مراقبهای داشته باشد.
حمام جنگل (Shinrin-yoku):
یک سنت قدیمی ژاپنی است برای عمیقتر شدن پیوند با جنگل. اگر امکان بودن در جنگل را دارید، در حین نشستن یا راهرفتن از خود بپرسید: از طبیعت چه دریافت کردهام؟ چه چیزی به طبیعت دادهام؟ چه آسیبی ـ هرچند کوچک ـ ممکن است به طبیعت وارد کرده باشم؟
ژورنالنویسی در طبیعت:
ایدهٔ اصلی این است که با کلمات، تصویر و عدد، مشاهداتتان را ثبت کنید. این کار کمک میکند توجه بیشتری به محیط داشته باشید. هرچه میبینید ثبت کنید: ویژگیها، احساسها، تعداد چیزهایی که توجهتان را جلب میکند، از سنگهای قلبیشکل تا پرندگان. دقیق باشید. سؤالهایتان را بنویسید ـ هرچه هست. احساسها، برداشتها، بدون قضاوت. ژورنالنویسی یک تمرین ذهنآگاهی است و نیاز به حوصله دارد. هیچ «روش درست» یا «غلط» وجود ندارد. جهان امروز پر از حواسپرتی است. ژورنالنویسی ـ بهویژه با همراهی فردی آموزشدیده ـ کمک میکند افراد افکار و احساساتشان را مشاهده و بیان کنند. نگرانیها و ترسها وقتی روی صفحه میآیند، خنثیتر میشوند. این فرایند حضور ذهن و دید وسیعتری ایجاد میکند و در نهایت بهزیستی را افزایش میدهد. ژورنالنویسی همچنین راهی برای خلاقیت است؛ میتوانید نقاشی بکشید، شعر بنویسید یا یادداشتهای آزاد داشته باشید.
پژوهشهای مربوط به اکوتراپی
اکوتراپی برای افرادی که آسیب دیدهاند (بهویژه آسیبهای مزمن یا تراومای پیچیده) بسیار اثرگذار است. متخصصان در گذشته بیشتر از روش «از بالا به پایین» استفاده میکردند ـ یعنی گفتوگو درمانی ـ اما دکتر شریل فیشر از رویکرد «از پایین به بالا» حمایت میکند که به کل بدن توجه دارد و بر پایهٔ پژوهشهای مربوط به واکنشهای جسمانی در تروماست. طبیعتدرمانی جایی ایجاد میکند که آدم بتواند با حواس پنجگانه در لحظهٔ اکنون قرار بگیرد و در بدن خود احساس امنیت پیدا کند. در اکوتراپی، طبیعت فقط یک پسزمینهٔ زیبا نیست؛ بلکه یک «شرکتکننده» فعال در روند درمان است. فرد از بودن در طبیعت هم حمایت میگیرد و هم احساس توانمندی میکند؛ مثل قدمزدن در مسیر کوهستان یا پرتکردن سنگ به داخل دریاچه. فیشر (۲۰۲۳) در یک مطالعهٔ موردی نشان میدهد که چگونه یک نوجوانِ بازماندهٔ تروما با ترکیب رواندرمانی و بازگشت به طبیعت اطرافش، مسیر بهبودی را طی کرد.
باغبانی نیز میتواند تجربهای نیرومند و عملی برای بهبود روان باشد. در یک مطالعهٔ آلمان، باغبانی باعث کاهش امتیاز افسردگی در بیماران بستری روانپزشکی شد (Joschko et al., 2023). این پژوهش ـ با روش ترکیبی ـ فرض داشت که درمان مبتنی بر طبیعت تأثیر مثبت بر سلامت روان و احساس ارتباط با طبیعت دارد. ادبیات علمی نیز نشان میدهد که پیوند با طبیعت با شادمانی، سلامت جسمی و روانی و رضایت از زندگی مرتبط است.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا انسان میتواند نوعی «دلبستگی» به طبیعت ایجاد کند؛ مشابه آنچه آینسورث دربارهٔ دلبستگی ایمن/ناایمن توصیف میکند. شرکتکنندگان آزاد بودند فعالیتهای دلخواهشان را در طبیعت انتخاب کنند؛ این انتخاب آزادانه احساس خودمختاری را تقویت میکرد. از آنها خواسته میشد به تغییرات کوچک طبیعت توجه کنند، و حتی پس از ترخیص، گیاهی را که از آن مراقبت کرده بودند با خود ببرند. به مدت چهار هفته، هفتهای یک ساعت زمان مشخص برای باغبانی داشتند. درمانگران برای هر فرد مداخلهای متناسب با نیازش ارائه میدادند؛ مثلاً فردی که در مرزبندی مشکل داشت، تشویق میشد علفهای هرز کنار باغ را بکند تا این کار استعارهای عملی برای «مرزبندی» باشد.
درمان با کمک حیوانات نیز برای بسیاری از کودکان و نوجوانانی که آسیبهای پیچیده تجربه کردهاند بسیار کمککننده است. در مقالهٔ «درمان با اسب برای تروماهای پیچیده»، پژوهشگران توضیح میدهند که بیشتر آسیبهای طولانیمدت، ماهیتی رابطهای دارند و بنابراین ترمیم این زخمها از طریق رابطه با حیوان میتواند مؤثر باشد (Naste et al., 2018).
در این مطالعه، کودکان علاوه بر معیارهای PTSD، مشکلات دیگری هم داشتند: دشواری در تنظیم هیجان، تمرکز، تکانشگری، تصویر بد از خود، پرخاشگری، مشکلات دلبستگی، نشانههای جسمانی و گاهی جداشدگی روانی؛ همه از ویژگیهای C-PTSD. پژوهشهای اخیر نشان میدهد مداخلاتی که بر تنظیم جسمانی تمرکز میکنند برای این افراد مفید است. در «درمان با اسب برای تروماهای پیچیده» (EFT-CT)، متخصص، کودک را در فرایندی هدایت میکند که شامل تماس با اسب، لمس یال اسب، قرار دادن زین، نشستن روی اسب و ایجاد رابطهٔ تدریجی با آن است.
سخن پایانی
هر جا در مسیر درمان و مراقبت از خود قرار دارید، اگر احساس گیر افتادن یا فرسودگی میکنید، دعوت میکنم طبیعت را وارد زندگیتان کنید. قدمزدن، ژورنالنویسی بیرون از خانه، یا مدیتیشن در طبیعت ـ چه تنها و چه در گروه ـ میتواند آرامش، رضایت و تابآوری بیشتری در شما ایجاد کند.
نویسنده: بتسی روی، (Our Wave)
منابع:
Center for Nature Informed Therapy. https://www.natureinformedtherapy.org/
Fisher, C. (2023). Trauma-Informed Nature Therapy: A Case Study.
Naste, T. M., Price, M., Karol, J., Martin, L., Murphy, K., Miguel, J., & Spinazzola, J. (2018).
Equine Facilitated Therapy for Complex Trauma (EFT-CT). Journal of Child &
Adolescent Trauma, 11(3), 289–۳۰۳. https://doi.org/10.1007/s40653-017-0187-3
Key, D., & Tudor, K. (2023). Ecotherapy: A field guide. Routledge.
Ecopsychology, 15(3), 214–۲۲۱. https://doi.org/10.1089/eco.2022.0064
Joschko, L., Pálsdóttir, A. M., Grahn, P., Hinse, M., & van Dijk, J. P. (2003). Nature-Based
Therapy in Individuals with Mental Health Disorders, with a Focus on Mental Well-
Being and Connectedness to Nature—A Pilot Study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(3), 2167. https://www.mdpi.com/1660-4601/20/3/2167
Wilderness Reflections. https://www.wildernessreflections.com
