آتش در طبیعت؛ چگونه روشن کنیم بدون اینکه به محیط آسیب بزنیم؟
آتش همیشه بخشی از فرهنگ سفر و کمپ در ایران بوده؛ چه در دل کویر و چه در جنگلهای شمال. اما تجربه نشان داده است که اگر درست مدیریت نشود، همین آتش میتواند به فاجعهای برای طبیعت و حتی جان ما تبدیل شود. بنابراین یاد گرفتن اصول روشن کردن و خاموش کردن آتش، بخشی از «سفر مسئولانه» است.
محل مناسب برای آتش
اگر در محلهای مشخصشده برای آتش هستید (کمپینگ رسمی یا سکوهای جنگلداری)، فقط همانجا استفاده کنید. اگر محل مشخص وجود ندارد، جای صاف و باز انتخاب کنید و زمین را حداقل ۲ تا ۳ متر اطراف آتش از علف خشک، برگ، خاشاک و مواد قابل اشتعال پاک کنید. شاخههای بالای سر نباید کمتر از ۳ متر ارتفاع داشته باشند. فاصله آتش تا چادر و وسایل هم بهتر است حداقل ۵ متر باشد.
اندازه و مقدار چوب
برای سفر و پختوپز، آتش بزرگ لازم نیست. شعلهای با قطر حدود ۶۰ تا ۸۰ سانتیمتر کاملاً کافی است. چوبهای خشکِ افتاده روی زمین را جمع کنید و از بریدن شاخههای زنده یا قطع درختان خودداری کنید. قطر چوبها بهتر است از قطر مچ دست بیشتر نباشد. آتش کوچک هم سوخت کمتری مصرف میکند، هم دود کمتر دارد و هم راحتتر خاموش میشود.
ساخت آتش کماثر
اگر حلقهی آمادهی سنگی وجود دارد، از همان استفاده کنید. اگر نه، میتوانید روش «ماند فایر» را بهکار ببرید: یک توده خاک یا شن به قطر حدود ۶۰ سانتیمتر و ضخامت ۸ تا ۱۰ سانتیمتر بسازید و آتش را روی آن روشن کنید. این کار باعث میشود گرما به خاک زیرین و ریشههای گیاهان آسیب نزند. بعد از خاموش کردن، خاک سردشده را پراکنده کنید تا اثری از آتش باقی نماند.
چطور آتش را روشن کنیم؟
ابتدا از تکههای ریز (چوبخشک یا برگهای خردشده) برای افروختن استفاده کنید، بعد شاخههای باریکتر و در نهایت چوبهای ضخیمتر را بهتدریج اضافه کنید. به یاد داشته باشید که آتش باید «کوچک و داغ» باشد، نه بزرگ و بیحاصل.
خاموش کردن کامل آتش
هیچگاه آتش نیمسوز را رها نکنید. برای خاموش کردن کامل، همیشه حداقل یک سطل آب (۱۰ تا ۱۲ لیتر) کنار دست داشته باشید. ابتدا آب را روی ذغالها بریزید، بعد با یک چوب یا بیل خاکستر را هم بزنید تا همهی بخشهای نیمسوز خیس شود. دوباره آب اضافه کنید و باز هم هم بزنید. در پایان با دستتان نزدیک خاکستر بروید؛ باید کاملاً سرد باشد. اگر هنوز گرما حس میکنید، یعنی آتش خاموش نشده است.
چه کارهایی نکنیم؟
- هیچگاه زباله، پلاستیک یا قوطی را در آتش نسوزانید؛ هم سمی است، هم رد پسماند بهجا میگذارد.
- روی سنگها آتش نسازید، چون سیاهی و ترک ناشی از حرارت برای سالها باقی میماند.
- در روزهای باد شدید یا مناطق پر از علف خشک و توربزار هرگز آتش روشن نکنید.
جمعبندی
آتش در سفر میتواند بخشی از خاطرهی شیرین سفر باشد، اگر مسئولانه رفتار کنیم. آتش کوچک، محل پاکسازیشده، مصرف کم چوب خشک افتاده و خاموش کردن کامل، کلیدهای اصلی هستند. در فرهنگ ایرانی همیشه «میزبانی زمین» ارزش داشته است؛ پس وقتی از طبیعت استفاده میکنیم، باید طوری رفتار کنیم که فردای سفر، هیچ اثری از حضور ما باقی نمانده باشد.
منابع ایرانی
- سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور – دستورالعملهای ایمنی طبیعتگردی و جلوگیری از حریق جنگلها.
- جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران – آموزشهای امداد و نجات در طبیعت.
- فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی ایران – راهنمای ایمنی کمپینگ و کوهنوردی.
- کتاب «کوهنوردی و بقا در طبیعت» نوشته محمود طیرانی، نشر هور، ۱۳۹۵.
منابع خارجی
- Leave No Trace Center for Outdoor Ethics. (2019). Leave No Trace Principles. lnt.org
- National Park Service (USA). Campfire Safety Tips. nps.gov
- Canadian Parks Council. Campfire Safety and Low Impact Camping (۲۰۱۸).
- British Mountaineering Council (BMC). Low Impact Outdoor Practices.
