مزایای روانشناختی و اجتماعی تجربهی طبیعت برای کودکان: یک بررسی مقدماتی
نویسندگان:
رایلین ال. دوپکو، کالین آ. کاپالدی، جان. م. زلنِسکی – دانشگاه کارلتون، کانادا
چکیده
جنبشهای فعالی برای پیوند کودکان با طبیعت بهمنظور ارتقای سلامت روانی و اجتماعی آنان در حال انجام است. با این حال، بیشتر پژوهشها در زمینهی کودکان و طبیعت بر فواید شناختی تمرکز داشته یا از طرحهای غیرآزمایشی استفاده کردهاند. در یک مطالعه مقدماتی، ما مزایای بالقوهی یک تجربهی چهار ساعته در طبیعت را بر خلقوخو، رفتارهای اجتماعی-یاریگر و نگرش کودکان نسبت به طبیعت بررسی کردیم.
هشتاد دانشآموز از یک مدرسه ابتدایی شهری در کانادا در سفرهای علمی به یک مدرسه طبیعت و یک موزه هوانوردی/فضایی شرکت کردند. کودکان هنگام حضور در مدرسه طبیعت، گزارش دادند که احساسات مثبت و منفی بیشتری را تجربه کردهاند، پیوند بیشتری با طبیعت احساس کرده و تمایل بیشتری به حفاظت از آن داشتهاند. همچنین شواهدی یافت شد که کودکان در مدرسه طبیعت رفتار اجتماعی-یاریگر بیشتری از خود نشان میدهند.
هرچند برای تکرار این یافتهها در جمعیتها و محیطهای مختلف به تحقیقات بیشتری نیاز است، اما این مطالعه نشان میدهد که کودکان بهطور کلی از گذراندن زمان در طبیعت سود میبرند.
فواید فردی/اجتماعی حضور در طبیعت برای کودکان
امروزه کودکان زمان کمتری را نسبت به نسلهای پیشین در فضای باز میگذرانند. این موضوع نگرانکننده است زیرا حضور در طبیعت در دوران کودکی با افزایش رفتارهای زیستمحیطی در بزرگسالی پیوند دارد. مطالعات طولی و مقطعی نشان دادهاند کودکانی که نزدیک به طبیعت زندگی میکنند یا زمان بیشتری را در طبیعت میگذرانند، سلامت روانی بهتری دارند، مهارتهای اجتماعی بالاتری نشان میدهند و نگرشهای محیطزیستی مثبتتری دارند.
کودکان معمولاً از بودن در طبیعت لذت میبرند و در پاسخ به پرسش درباره مکانهای مورد علاقهشان، اغلب محیطهای طبیعی را نام میبرند و آنها را با آرامش و آسایش مرتبط میدانند. حضور در طبیعت میتواند باعث افزایش عاطفه مثبت، انرژی و کاهش خشم شود. همچنین برخی مطالعات نشان دادهاند که طبیعت میتواند رفتارهای اجتماعی و همکاری بیشتری را در کودکان برانگیزد.
پیوند کودکان با طبیعت و نگرشهای زیستمحیطی
مفهوم «پیوند با طبیعت» در کودکان به پاسخهای عاطفی (مانند عشق به طبیعت) و همچنین تفکرات آنها درباره اهمیت حفاظت از طبیعت مربوط میشود. پژوهشها نشان دادهاند که تجربهی طبیعت میتواند پیوند کودکان با طبیعت و تمایل آنان به انجام رفتارهای زیستمحیطی را تقویت کند.
بهطور مثال، کودکانی که در اردوهای دو هفتهای طبیعت شرکت کرده بودند، نمرات بالاتری در شاخصهای پیوند با طبیعت، باورهای زیستمحیطی و تمایل به اقدامات زیستمحیطی کسب کردند.
منطق انجام مطالعه
اگرچه پژوهشهای گذشته پیوند کودکی و طبیعت را با نگرشهای محیطزیستی بررسی کردهاند، اما اغلب این مطالعات بر پایهی خاطرات بزرگسالان از کودکی یا طرحهای طولی غیرآزمایشی بودهاند. هدف این مطالعه، ایجاد یک طرح آزمایشی مقدماتی بود که کودکان را مستقیماً در معرض محیط طبیعی قرار دهد و اثر آن را بر خلقوخو، نگرشها و رفتارهای اجتماعی آنان مقایسه کند.
روش
شرکتکنندگان
هشتاد دانشآموز (میانگین سن = ۱۰/۵ سال) از یک مدرسه دولتی در اتاوا در این مطالعه شرکت کردند. همهی کودکان در دو سفر علمی حضور یافتند: یکی به مدرسه طبیعت و دیگری به موزه هوانوردی/فضا.
ابزارها
پرسشنامه خلقوخو: بر اساس نسخه کودکان مقیاس عاطفه مثبت و منفی.
مقیاس پیوند با طبیعت: شامل ۱۵ ماده درباره احساسات و افکار نسبت به طبیعت.
تمایل به حفاظت از طبیعت: پرسشنامه ۶ مادهای.
آزمونهای رفتار اجتماعی:
تکلیف تقسیم پول (Windfall task): کودکان تصمیم میگرفتند ۱۰۰ دلار خیالی را بین خرید شخصی، کمک به خیریه، هدیه دادن و پسانداز تقسیم کنند.
تکلیف تانگرام: کودکان پازلهایی را با سطوح دشواری مختلف به یک همکلاسی فرضی اختصاص میدادند.
رویه
ابتدا دانشآموزان در یک روز به مدرسه طبیعت رفتند و سه هفته بعد به موزه هوانوردی/فضا. در مدرسه طبیعت کودکان به کاوش در جنگل و فعالیتهای آزاد پرداختند. در موزه، تور آموزشی و بازدید از هواپیماها برایشان برگزار شد.
نتایج
کودکان در مدرسه طبیعت عاطفه مثبت بیشتری گزارش کردند، اما برخلاف انتظار، عاطفه منفی بیشتری نیز داشتند (احتمالاً بهعلت ترس از حیوانات یا شرایط آبوهوایی).
پیوند با طبیعت و تمایل به حفاظت از محیطزیست بهطور معنیداری در مدرسه طبیعت بیشتر بود.
در تکلیف تقسیم پول، کودکان در طبیعت پول بیشتری به خیریه اختصاص دادند.
در تکلیف تانگرام، کودکان در طبیعت پازلهای سادهتر و متوسط بیشتری اختصاص دادند و پازلهای دشوار کمتری دادند (نشانگر رفتار اجتماعیتر).
بحث
این مطالعه مقدماتی نشان داد که حتی تجربهی کوتاهمدت در طبیعت میتواند منجر به افزایش هیجانات مثبت، پیوند با طبیعت، رفتارهای اجتماعی و تمایل به حفاظت محیطزیست شود. اگرچه برخی نتایج (مانند افزایش هیجان منفی) غیرمنتظره بودند، اما بهطور کلی مزایای روانی و اجتماعی تجربه طبیعت برای کودکان تأیید شد.
محدودیتها شامل ترتیب ثابت بازدیدها (طبیعت قبل از موزه)، درک دشوار برخی تکالیف توسط کودکان، و تفاوت ساختار فعالیتها در دو مکان بود.
نتیجهگیری
این پژوهش با رویکرد آزمایشی، شواهد اولیهای از مزایای حضور در طبیعت برای کودکان ارایه میدهد. فرصتهای بازی آزاد و غیرساختاری در طبیعت به بهبود خلقوخو، نگرشهای زیستمحیطی و رفتارهای اجتماعی کودکان کمک میکند. این یافتهها با توجه به کاهش بازی در فضای باز در نسل جدید، اهمیت بیشتری دارند. اگرچه نتایج نیازمند تکرار و گسترش هستند، اما نشان میدهند که حتی مواجهههای کوتاه با طبیعت میتواند پیامدهای مثبتی برای رشد روانی-اجتماعی کودکان داشته باشد.
سپاسگزاری و منابع
پژوهش با حمایت مالی بنیاد TD Friends of the Environment و فدراسیون حیاتوحش کانادا انجام شد. نویسندگان از افرادی که در اجرای تحقیق کمک کردند سپاسگزاری میکنند.
منابع: science direct
